Architectuur

Utopia

Wat zijn de moderne utopia's? Op wat voor manier kunnen deze nieuwe utopia's helpen bij het nadenken over en het vormgeven van de toekomst? In drie werkplaatsen werd dit thema onderzocht op basis van drie verschillende utopia's: 8 Billion City, Zeepbellen en Zwarte Gaten en Onvindbaar.

Curator: Martine de Wit (architect) www.dusarchitects.com

De huidige tijd van crisis in vele gedaanten zorgt ervoor dat we niet ver meer vooruit (durven) plannen, maar veel meer ad hoc willen kunnen reageren op de wispelturige omstandigheden. Grote bouwplannen worden op de lange baan geschoven, de daardoor ontstane gaten in de stad worden 'tijdelijk' ingevuld of  'organisch' ontwikkeld. Bestemmingsplannen worden 'flexibel' ontworpen, stedebouwkundige plannen zijn geen blauwdruk voor de toekomst maar een 'beeldkwaliteitsplan'. Kortom, een utopisch eindbeeld lijkt zijn waarde te verliezen ten gunste van lichte en flexibele beslissingsmogelijkheden. Maar werkt dat ook echt zo? Is het niet juist makkelijker (ad hoc) beslissingen maken vanuit een gedragen toekomstbeeld? Tijdens Plein 13 in januari 2013 werd de rol van utopia in de huidige tijd onderzocht, een tijd van lichtheid en grote veranderingen.

De afgelopen eeuw geloofden we allemaal in utopia's als 'groei'en de 'industriele revolutie'. Op basis daarvan zijn beslissingen en plannen voor de toekomst gemaakt. Kunnen we die nu vervangen voor 'krimp' respectievelijk de 'digitale revolutie'? Zou kunnen, maar zo simpel is het niet. Niet alleen economische en technologische ontwikkelingen bepalen het toekomstbeeld. Juist ook de meer abstractere, sociale of zo je wilt kunstzinnige toekomstbeelden zoals bijvoorbeeld 'New Babylon' van Constant Nieuwenhuijs uit de jaren '60 hebben ons geholpen het debat over de toekomst aan te scherpen. Wat zijn de moderne utopia's? En wat voor manier kunnen deze nieuwe utopia's helpen bij het nadenken over en het vormgeven van de toekomst?

In drie werkplaatsen is dit thema onderzocht op basis van drie verschillende utopia's:

8 Billion City

Docent: Arne Hendriks (kunstenaar) www.arnehendriks.net

Gastdocent: Ronald van Tienhoven

Sinds 2008 - voor het eerst in de geschiedenis - woont meer dan de helft van de wereldbevolking in steden. Een toestand die helemaal nieuw is en zorgt voor volledig veranderende omstandigheden op sociaal, politiek en fysiek vlak. Het stadsleven is nu de fundamentele menselijke ervaring.

Wat gebeurt er wanneer alle wereldsteden worden gecombineerd in een stad? Wanneer er 8 miljard mensen leven in een stad, hoe zou die stad er dan uit zien? Hoe zou die stad werken? En hoe zouden haar bewoners deze stad ervaren? Wat zijn de (ontwerp) problemen waarmee ze te maken krijgen en hoe gaan we deze problemen het hoofd bieden? Dit is een stad niet noodzakelijkerwijs van de toekomst, maar een stad van het heden, met de extreme ervaringen van de moderne stedelijkheid. Als een mix van pragmatiek en fantasie, 8 Billion City is een onderzoek naar de stedelijke dynamiek met als uitgangspunt die ene extreme stad van 8 miljard mensen. 

Als een vooruitzicht naar hoe zo'n stad eruit kan zien, werkt en hoe de dynamiek in de stad kan zijn, zijn er meerdere ontwerpen gemaakt voor functionele bouwwerken in de 8 Billion City. 

Zeepbellen en zwarte gaten

Docent: Ralph Brodruck (ingenieur)

Gastdocent: Gerald Lindner (architect/ constructeur) www.cc-studio.nl

Als het gevolg van een massaal beleefd optimisme, waarvoor iedere grondslag blijkt te ontbreken, spat in onze samenleving de ene na de andere zeepbel uit elkaar, en ontstaat de indruk dat onze economische welvaart wordt opgezogen door een financieel zwart gat. In tegenstelling tot een kosmisch zwart gat - dat geen gat is waarin iets verdwijnt, maar juist een gebied van extreme dichtheid - is een financieel zwart gat slechts een metafoor voor het besef dat ook iets dat niet bestaat, bestaat. Juist daarom wordt de architectuur zo hard geraakt. De architectuur, het huis, is niet langer een rots in de branding van economisch schuim, maar toont plotseling haar ware gezicht, een esthetiek van zuinigheid waaruit de de utopie van het modernisme allang is weggevloeid.

Grappig genoeg is juist de zeepbel, net als een zwart gat, een dynamisch evenwicht en belichamen beide het streven naar zuinigheid, of beter spaarzaamheid. In die zin is de zeepbel ook een utopie, maar een met een dubbele bodem; ze bestaat alleen in haar eigen effect. Daar ligt dan ook een vruchtbaar aanknopingspunt voor de architectuur die voortdurend worstelt met de reden voor haar eigen bestaan.

In deze werkplaats vormden de zeepfilm-experimenten van Frei Otto het vertrekpunt voor een zoektocht naar een architectuur die iedere referentie naar zichzelf vermijdt.

Onvindbaar

Docent: Sarah van Sonsbeeck (kunstenaar) www.sarahvansonsbeeck.com

Gastdocent: Borre Akkersdijk (modeontwerper) www.byborre.com

Met de huidige technologieen is iedereen op te sporen, dat is een gegeven. bijvoorbeeld door de signalen die je mobieltje uitzendt of gewoon alleen al door je lichaamswarmte zoals bij Drones. Wordt onvindbaarheid, datastilte, straks schaars: hebben uiteindelijk alleen de rijken toegang tot onvindbaarheid? Botst privacy hier met het algemeen belang? Of is onvindbaarheid juist goed en is het juist een kunst die in ons voordeel te laten werken? Misschien moeten we juist een onveilige openbare ruimte ontwerpen?