Zoë vraagt zich af: waar blijven de queer personages?

Het theater was voor Zoë altijd al een magische plek. “Als kind kon ik nog niet zo goed onder woorden brengen waarom dit zo is. Maar ik had heel sterk de ervaring dat theater troost biedt. Een vorm van verzachting, in een harde wereld. In het theater vind je humor, warmte, dans, muziek. Ook kan theater eraan bijdragen dat mensen elkaar beter proberen te begrijpen”, zo legt ze uit. 

Als klein meisje al volgde Zoë, die opgroeide in Veenendaal, in Amsterdam musicallessen. “Mijn ouders zagen wel hoe belangrijk dit voor me was en brachten me elke week naar de hoofdstad”, blikt ze terug. Zoë’s hele jeugd stond in het teken van dansen, zingen en acteren. “Zo stond ik in verschillende musicals die tourden in Nederland en België.”  

In die tijd speelde Zoë vooral op instinct en gevoel, blikt ze terug. “Pas op de Toneelschool kreeg ik de techniek in de vingers, dankzij lessen in onder meer zang, tekstbehandeling, beweging, dramaturgie, filosofie en improvisatie. Ik heb ‘mijn instrumenten’ – zoals mijn stem en lijf – beter leren kennen en trainen en kan ze bewuster inzetten. Dit merkte ik voor het eerst tijdens mijn stagevoorstelling BEEST van Theater Sonnevanck. Het komt ook van pas bij audities; ik ben een stuk minder bleu dan vroeger.” 

Naarmate Zoë ouder werd, ontwikkelde zij ook een kritischer houding. Het begon haar op te vallen dat het gevoelsleven van de personages die zij speelde weinig overeenkomsten had met haar eigen binnenwereld. “Het stoorde mij steeds meer dat vrouwen vaak oppervlakkige clichérollen krijgen: die van bijvoorbeeld de girl-next-door, de sexy verleidster, het slachtoffer. Ze hebben weinig tekst en hun verhaal staat bijna altijd ten dienste van het verhaal van mannen. Het gaat zelden om hun eigen ontwikkeling. Als queer vrouw herken ik me meestal niet zo in deze personages.”

Zoë benadrukt dat alle mensen de behoefte hebben om zo nu en dan ook (h)erkenning te vinden in het theater. “Zo wil een queer toeschouwer ook weleens zwijmelen bij vrouwenliefde op het toneel.” Bovendien, zo legt Zoë uit, als je bijvoorbeeld vrouwenliefde in de kunst normaliseert, zet je het publiek ook aan het denken. “Mensen zien dan: o, dit is iets heel gewoons en moois. Dit leidt dan hopelijk ook tot meer begrip in het dagelijks leven.”

Gay mannen hebben de laatste decennia een inhaalslag gemaakt in de theaterwereld, ziet Zoë. “Denk bijvoorbeeld aan stukken als Weg met Eddy Bellegueule van Ita en Edward II the gay king van Oostpool. Maar dat geldt veel minder voor lesbische en biseksuele vrouwen. Dit moet veranderen. Want ik wil in de toekomst graag dramatisch interessante vrouwenrollen kunnen spelen.” 

In haar afstudeervoorstelling Lucy speelt Lucy neemt Zoë vast een voorschot op de gewenste, gelaagde vrouwenrollen. “Ik speel daarin een sterk vrouwelijk personage. Drugs, alcohol en acteren helpen haar om overeind te blijven, de wereld aan te kunnen. Ook zing ik een zelfgeschreven nummer, gebaseerd op People, Places, Things van Duncan Macmillan.”  

Ze krijgt goede reacties op de voorstelling: “Kijkers vonden het onder meer fijn om een onvoorspelbare, diverse en rauwe vrouw te zien.” 

De voorstelling gaat ook over wat acteren kan zijn: Zoë vertolkt de diverse personages die Lucy speelt, zoals Medea en Antigone. “Maar ook moderne vrouwen, zoals ik.”

Jonge makers en spelers hebben een verantwoordelijkheid in het tonen van diverse perspectieven, vervolgt ze. “Dan gaat het niet alleen om gezichtspunten van queer vrouwen, maar van iedereen die is ondervertegenwoordigd in de maatschappij en op het toneel. Het is belangrijk dat alle mensen zichzelf kunnen terugzien in de kunst.”  

Het is best spannend om zulke verhalen centraal te stellen in je werk, vindt Zoë. “Tegenwoordig ben je snel bang om iets verkeerd te zeggen, door de huidige cancelcultuur. Maar ik wil juist het gesprek aangaan. Bovendien: als wij al deze perspectieven niet zichtbaarder gaan maken, wie doet het dan?” 

Instagram

Dit verhaal is onderdeel van de serie verhalen 'Jonge makers zetten zich in voor queer representatie'.