Uitvinden als rode draad in leren en werken
Als kind wilde Jeske Fricker uitvinder worden. “Ik was altijd bezig met het maken van dingen die nog niet bestonden.” Nu, jaren later, zit ze in het laatste jaar van de master Kunsteducatie bij ArtEZ. Daarnaast werkt ze als docent muzische agogiek en kunstenaar-onderzoeker bij het lectoraat GGZ en Samenleving op Windesheim, staat ze als invalleerkracht voor een basisschoolklas, componeert muziek en maakt houten speelgoed. En dat uitvinden? Dat zit verweven in alles wat ze doet.
Uitvinden begon op de boerderij
Als Jeske terugdenkt, ziet ze het meteen weer voor zich: de boerderij waar ze in de schoolvakanties speelde. “We leerden daar van alles: over de moestuin, dieren en brood bakken. Maar het bleef nooit bij hoe het ‘hoort’. Als ik wist hoe je brood bakte, ging ik variaties maken. Vlechten, andere vormen proberen of ingrediënten uit de moestuin gebruiken. Ik was altijd op zoek naar combinaties die op het eerste gezicht niet bij elkaar horen.”
“Op zo’n boerderij raak je nooit uitgeleerd. De vaste ritmes van de seizoenen geven rust, maar er is ook veel ruimte om te experimenteren. Je probeert dingen uit, ziet meteen wat wel en niet werkt en leert daarvan. Omdat je zelf veel maakt en direct ervaart, wordt leren heel concreet. Dat geeft voldoening.” Daar zit nog steeds de kern van hoe ze werkt. “Ik kom het best tot mijn recht op plekken waar ik de vrijheid krijg om mezelf en mijn werk te blijven ontwikkelen. Ik stel vragen bij hoe dingen nu gaan en vraag me af of dingen ook anders kunnen. Als dat zo is, ga ik dat graag uitproberen en onderzoeken.”
Geen rechte studielijn
Die nieuwsgierigheid zie je terug in haar studiekeuzes. “Mijn studietijd begon aan het Teachers College, een vernieuwende opleiding voor leerkrachten in het basis- voortgezet- en beroepsonderwijs. Niet omdat ik per se docent wilde worden, maar omdat de onderzoekende manier van studeren aansloot bij hoe ik wilde leren. Op het Teachers College leerde ik om constant nieuwe leermogelijkheden voor mijzelf te creëren en buiten de kaders van het reguliere onderwijssysteem te denken.” Vanuit daar volgden de pabo, de lerarenopleidingen Nederlands en Duits en een studie compositie.
“Al die verschillende studies voelden voor mij logisch. Elementen die ik op het conservatorium leerde, kon ik bijvoorbeeld weer inzetten in de klas. Alles grijpt in elkaar.” Volgens Jeske bekijken we de wereld nog vaak vanuit strak afgebakende ‘pakketjes’, zoals opleidingen. “Daarmee wekken we de illusie dat alles overzichtelijk is en dat je na een studie uitgeleerd bent. Dat idee benauwt mij. De wereld kenmerkt zich juist door overlap, ambiguïteit en verstrengelingen en laat zich niet altijd definiëren.”
Waarom Kunsteducatie past
De stap naar de master Kunsteducatie was voor haar een logisch vervolg. “Ik doe veel participatief actieonderzoek, dat in de basis gaat over mensen en hun motieven. In de master leer je hoe je artistieke interventies en arts-based actieonderzoek kunt inzetten om complexe vraagstukken op verschillende lagen te verkennen of verandering op gang te brengen.”
De opbouw van de master helpt daarbij. “De master bestaat uit zes modules. In elke module werk je aan een vraagstuk dat voor jou belangrijk is, bijvoorbeeld uit je eigen werkpraktijk of juist daarbuiten. Je krijgt steeds nieuwe inzichten en tools aangereikt, waardoor je gaandeweg steeds beter wordt in het doen van onderzoek.”
Onderzoek doen door verhalen, muziek en dialoog
Haar onderzoek richt zich op het aangaan van verwantschap; met elkaar, maar ook met de meer-dan-menselijke wereld. “Ik werk graag vanuit een ecologisch perspectief, omdat ik denk dat we veel kunnen leren van hoe ecologische systemen functioneren,” vertelt ze. “Die systemen bestaan en overleven al miljoenen jaren langer dan menselijke systemen. In die zin dragen ze veel kennis in zich over veerkracht en duurzaamheid. Waar wij ons opnieuw toe kunnen leren verhouden.”
In de eerste module aan de master kunsteducatie onderzocht ze hoe het is om als mens in relatie te treden met myceliumstructuren (netwerken van schimmeldraden). “Ik koppelde sensoren aan schimmels en verbond die met een synthesizer, zodat ze geluid konden genereren.” Deze geluiden verwerkte ik tot Symbiotische Etudes: composities waar deelnemers overheen kunnen. “Die muzikale dialogen en nagesprekken leverde inzichten op over hoe sterk we als mensen gewend zijn aan controle en een bepaalde vorm van esthetiek. Door je te verhouden tot een systeem dat zich daar juist aan onttrekt, worden we gedwongen op een andere manier te luisteren, denken en handelen.” In haar afstudeeronderzoek onderzoekt ze hoe onderwijs verschuift van iets wat wij doen met de wereld, naar iets wat ontstaat in relatie tot haar.
Voor wie is deze master interessant?
Volgens Jeske is er niet één type student. “In de groep vind je mensen van alle leeftijden en met verschillende achtergronden.” Dat verraste haar. “Bij kunsteducatie denk je al snel aan kunstvakdocenten, maar dat hoeft helemaal niet. Er zitten ook mensen uit andere sectoren. Juist die mix maakt het waardevol. Je leert veel van elkaar.”
Waar haar opvalt, is dat veel studenten al jaren werkervaring hebben. “Zij volgen deze master om die praktijk opnieuw onder de loep te nemen. Dat vind ik krachtig: dat mensen dat durven en kritisch blijven reflecteren op het eigen handelen.”
De groep is dus heel divers, maar er is wel een gemene deler. “Iedereen heeft de een drive om zich met kunst bezig te houden en nieuwe dingen te ontwikkelen.”
Twijfel je of het bij je past? “Kom dan gewoon een dag meelopen. Dat maakte voor mij het verschil. Ik kreeg meteen ideeën en werd geïnspireerd door wat anderen deden. Tijdens zo’n dag voel je snel of de dynamiek bij je past.”
Blijven uitvinden, ook als je volwassen bent
Wat begon op de boerderij, zit nog steeds verweven in alles wat ze doet: vragen stellen, experimenteren en nieuwe wegen verkennen. “Uitvinden begint bij de werkelijkheid blijven bevragen. Waarom doen we wat we doen? En kan het ook anders?”
Dat staat centraal in de master: niet het vinden van het juiste antwoord, maar het blijven onderzoeken. Voor studiekiezers die dat herkennen, is de kans groot dat ze hier op hun plek zijn.
--
Volg Jeske
