Maya onderzoekt hoe eeuwenoude verhalen vrouwen nog steeds beïnvloeden
Voor veel mensen draait mode om kleding. Voor Maya Gawel draait het ook om verhalen. Tijdens de master Critical Fashion Practices onderzocht ze hoe mythes, geschiedenis en de positie van vrouwen met elkaar verbonden zijn. In haar afstudeerproject brengt ze dat onderzoek samen in kledingstukken waarop verhalen, beelden en teksten letterlijk zichtbaar worden.
Een mythologisch figuur bracht haar onderzoek samen
Maya komt uit Duitsland en studeerde eerst interieurdesign. Tijdens een uitwisseling in Barcelona ontdekte ze dat ze meer met mode wilde doen. Maar haar interesse lag nooit alleen bij kleding. “Ik heb altijd al een fascinatie gehad voor mythische, spirituele en bijna bovennatuurlijke verhalen. Dat zit al jaren verwerkt in mijn werk. Eerst gebruikte ik die verhalen vooral om nieuwe werelden te bedenken. Maar tijdens deze master begon ik me af te vragen waar die verhalen eigenlijk vandaan komen.”
"Wat gebeurt er als we andere verhalen vertellen? Niet de verhalen die vrouwen eeuwenlang de schuld gaven van alles wat misging."
Dat onderzoek bracht haar bij de geschiedenis van vrouwen. Ze dook in oude westerse mythes, de rol van vrouwen daarin en de manier waarop vrouwen eeuwenlang werden afgebeeld. Daarbij kwam ze steeds vaker uit bij de heksenvervolgingen. “Wat mij fascineerde, was dat veel ideeën over vrouwen die we nu nog kennen, hun oorsprong hebben in heel oude verhalen. Ik wilde begrijpen hoe die verhalen zijn ontstaan en waarom ze zo lang zijn blijven bestaan.”
Het herschrijven van mythes vanuit feministisch perspectief
In het begin onderzocht Maya verschillende onderwerpen tegelijk. Ze keek naar mythologie, vrouwenvervolging, geschiedenis, feministische theorie en de kleding die ze maakte van bestaande materialen. Pas later viel alles samen. “Toen ik Diana vond, werd het ineens veel duidelijker. Diana is een figuur uit de Romeinse mythologie. Ze wordt gezien als beschermster van vrouwen, de natuur en mensen die buiten de gevestigde orde vallen.”
Tijdens haar onderzoek ontdekte Maya dat deze figuur later ook terugkwam in verhalen rondom hekserij en vrouwenvervolging. “Voor mij werd Diana een brug tussen mythes en echte geschiedenis. Aan de ene kant heb je eeuwenoude verhalen en aan de andere kant heb je de vervolging van vrouwen tijdens de heksenjachten. Toen ik die verbinding zag, wist ik: dit is het verhaal dat ik wil vertellen.”
"Voor die tijd zag ik mode vooral als zelfexpressie. Maar toen begon ik ook te begrijpen hoe sterk consumptie wordt gestuurd."
“Mijn vraag werd: hoe kan het herschrijven van mythes vanuit een feministisch perspectief de positie van vrouwen veranderen? Wat gebeurt er als we andere verhalen vertellen? Niet de verhalen die vrouwen eeuwenlang de schuld gaven van alles wat misging. Als je kijkt naar verhalen zoals Adam en Eva, dan zie je hoe diep zulke ideeën in onze cultuur verankerd zitten. Ik werd nieuwsgierig naar hoe onze samenleving eruit zou zien als de eerste grote fout van de mensheid niet aan een vrouw was toegeschreven.”
Critical Fashion Practices liet haar anders naar mode kijken
Die zoektocht was precies waarom Maya voor de master Critical Fashion Practices koos. Tijdens haar bachelor werkte ze al aan projecten rond kledingreparatie en alternatieven voor bezit, zoals een kledingbibliotheek. Maar ze wilde verder kijken dan materialen en productie. “Ik wilde begrijpen wat er systemisch misgaat. Waarom produceren we zoveel? Waarom consumeren we zoveel? Welke ideeën zitten daarachter? Ik zocht naar de theorieën en systemen achter de mode-industrie.”
Een belangrijk moment tijdens de master was voor Maya een documentaire over de opkomst van de consumptiemaatschappij na de Tweede Wereldoorlog. “Voor die tijd zag ik mode vooral als zelfexpressie. Maar toen begon ik ook te begrijpen hoe sterk consumptie wordt gestuurd. Waarom zou iemand meer dan één spijkerbroek nodig hebben als één genoeg is? Dat soort vragen vond ik fascinerend.”
Die kritische blik komt ook terug in de manier waarop andere deelnemers binnen de master werken. Niet iedereen ontwerpt kleding, sommige schrijven, doen onderzoek of maken installaties. “Dat vind ik juist inspirerend. We kijken allemaal naar dezelfde problemen binnen de mode-industrie, maar vanuit verschillende perspectieven. Tijdens presentaties zie je steeds verbindingen tussen elkaars werk. Iedereen probeert op zijn eigen manier een alternatief voor te stellen.”
"Als je begrijpt dat veel systemen ooit zijn bedacht en geconstrueerd, dan besef je ook dat ze opnieuw bedacht kunnen worden.”
Het verleden als inspiratie voor de toekomst
Van 3 t/m 5 juli presenteert Maya haar afstudeerproject tijdens de tentoonstelling Fray; Unpicking Fashion bij Galla Studios in Amsterdam. “Ik hoop vooral dat mensen nieuwsgierig worden als ze mijn werk zien. Nieuwsgierig naar de geschiedenis en naar de oorsprong van de systemen waarin we leven. We kunnen veel kritiek hebben op hoe dingen nu zijn, maar ik denk dat het ook belangrijk is om te begrijpen waar die systemen vandaan komen. Als je begrijpt dat veel systemen ooit zijn bedacht en geconstrueerd, dan besef je ook dat ze opnieuw bedacht kunnen worden.”
