Imke Adriaansen

Inleiding
Binnen mijn lessen beeldende vorming onderzocht ik hoe pedagogische aandacht zich beweegt binnen de klas. Vanuit de overtuiging dat leerlingen zich niet alleen moeten kunnen ontwikkelen in hun leerproces, maar zich ook gezien en erkend moeten voelen als persoon, ontstond de vraag hoe aandacht daadwerkelijk wordt verdeeld binnen het onderwijs.

Middels Arts Based Research verkende ik samen met leerlingen hoe aandacht, zichtbaarheid en ontmoeting worden ervaren. Door middel van artistiek-educatieve interventieswerden ervaringen rondom aandacht zichtbaar en bespreekbaar gemaakt.

Gaandeweg verschoof het onderzoek van de vraag welke leerlingen gezien worden naar de vraag hoe een docent beschikbaar kan blijven voor iedere leerling, ook wanneer die zichzelf niet direct zichtbaar maakt. Daarbij werd duidelijk dat pedagogische aandacht niet alleen draait om het opmerken van leerlingen, maar ook om het creëren van ruimte voor ontmoeting, erkenning en relatie.

Het onderzoek beweegt zich op het snijvlak van kunsteducatie, pedagogiek en praktijkonderzoek en laat zien hoe artistieke interventies kunnen bijdragen aan bewustwording van pedagogisch handelen binnen de dagelijkse onderwijspraktijk. 

Urgentie
Onderwijs gaat niet alleen over wat leerlingen leren, maar ook over hoe zij zich verhouden tot zichzelf, anderen en de wereld om hen heen. Daarin speelt pedagogische aandacht een belangrijke rol. Toch staat deze aandacht in de dagelijkse onderwijspraktijk voortdurend onder druk door grote klassen, beperkte lestijd en de veelheid aan taken van docenten. Hierdoor bestaat het risico dat aandacht vooral terechtkomt bij leerlingen die zichtbaar aanwezig zijn, terwijl andere leerlingen gemakkelijker uit beeld raken.

Als docent beeldende vorming merk ik dat deze spanning ook in mijn eigen lespraktijk aanwezig is. Juist omdat ik het belangrijk vind dat leerlingen zich gezien en erkend voelen, ben ik mij gaan afvragen hoe mijn aandacht zich daadwerkelijk door de klas beweegt en welke leerlingen ik misschien onbedoeld voorbijloop.

Juist daarom is het van belang om stil te staan bij de vraag hoe docenten aandacht geven, hoe leerlingen deze aandacht ervaren en hoe pedagogische beschikbaarheid vorm kan krijgen binnen de realiteit van het onderwijs. 

Doel
Dit onderzoek heeft mij laten zien dat pedagogische aandacht niet vanzelfsprekend ontstaat, maar vraagt om voortdurende reflectie en bewust handelen. In de toekomst wil ik deze onderzoekende houding blijven meenemen in mijn lespraktijk en verder verkennen hoe kunsteducatie kan bijdragen aan ontmoeting, aandacht en relatievorming binnen onderwijs. Daarbij wil ik blijven zoeken naar manieren om ook leerlingen die minder zichtbaar aanwezig zijn actief te betrekken.