Achtergrond

Achtergrond bij de nieuwe afstudeerrichting van de bachelor Theater 

Creative Writing

Onder de term Creative Writing wordt tijdens de studie het schrijven en presenteren van proza, drama, poëzie, documentaire en literaire non-fictie verstaan. Dit zijn genres die buiten het terrein van de copywriting, de journalistiek en de academische of technische vormen van schrijven vallen. ArtEZ kiest voor de term Creative Writing, en niet voor bijvoorbeeld een afstudeerrichting ‘schrijven’, omdat er binnen de literatuur en het theater, de kunstvormen waarvoor tekst de basis is, ingrijpende veranderingen plaatsvinden.

Traditioneel is theater de plek waar literatuur publiek ontmoet. Dat is nog altijd zo, maar tegenwoordig vervloeien de disciplines: het is steeds moeilijker vast te stellen waar de literatuur ophoudt en het theater begint. We zien dit in de actuele literaire podiumcultuur, waar dramaturgie en enscenering een steeds grotere rol spelen; in de vervaging van de traditionele grenzen tussen theatertekst en literaire tekst en in de cross-overs tussen popmuziek, hiphop en performing poetry. Ook zien we in Europa een professioneel circuit ontstaan van festivals, productiehuizen en podia waarin nieuwe literaire producties aan het publiek worden getoond. Veelal zijn deze producties het resultaat van de interdisciplinaire samenwerking tussen schrijvers, performers, broadcasters en makers uit diverse kunstdisciplines. In dit circuit is grote behoefte aan multigeletterde producenten, schrijvers en makers.

Nieuwe verschijningsvormen van teksten

Daarbij komt het effect van vernieuwingen in de informatie- en communicatietechnologie. Deze hebben een impact die wel wordt vergeleken met de uitvinding van de boekdrukkunst. Die was niet alleen van beslissende betekenis voor de verspreiding en toegankelijkheid van teksten, maar ook voor de artistieke ontwikkeling van de schrijfcultuur. Even ingrijpend verandert tegenwoordig de manier waarop we teksten maken, verspreiden, bewaren en gebruiken. En de digitale mogelijkheden vernieuwen nog steeds in hoog tempo. Het is dan ook ongewis wat in de toekomst de meest gangbare vorm zal worden waarin we literaire teksten lezen. Wat wel al duidelijk is: de traditionele leescultuur gaat steeds meer op in een breder vertakte literaire cultuur. Enkelvoudige geletterdheid, alleen gericht op het lezen van boeken, wordt vervangen door een meervoudige geletterdheid die ook gericht is op nieuwe digitale, theatrale en interdisciplinaire verschijningsvormen van teksten.

Nieuwe dynamiek

In de literatuur ontstaat hierdoor een nieuwe dynamiek. Schrijvers, uitgevers, verkopers, organisaties en publiek komen in een netwerkverband te staan, verschillende disciplines verkeren gelijktijdig in dezelfde ruimte en diverse media worden door en naast elkaar gebruikt. Ook de wijze waarop literaire teksten verschijnen, verandert door het online publiceren, door de komst van het e-book en door de digitalisering van de distributie. Dit alles is van grote invloed op de status van de tekst, die niet langer exclusief tot het traditionele domein van de literatuur behoort. Ook de werking op het podium, de bruikbaarheid voor makers uit andere disciplines en de inzetbaarheid in een nieuw medium zijn criteria waaraan literaire teksten moeten voldoen.

Interdisciplinariteit

Status en aard van het schrijverschap veranderen door deze ontwikkeling eveneens. Meer en meer dienen schrijvers over kennis van verschillende disciplines en verschillende media te beschikken. Daarnaast vraagt het actief omgaan met inhoud binnen de sociale media om vaardigheden als attenderen en doorverwijzen. Dit zijn nieuwe artistieke competenties, die het traditionele domein van het autonome werk te buiten gaan. Wie in de literaire cultuur van de toekomst wil creëren en delen, heeft naast talent en stilistische vaardigheden ook een interdisciplinaire kijk nodig en competenties op het vlak van modereren en samenwerken.

Literaire cultuur wordt mengcultuur

Het fenomeen van de meervoudige geletterdheid is op allerlei manieren in ons dagelijkse leven aanwezig. Vroeger kon je voor literatuur naar de boekhandel en de bibliotheek. Nu worden we non-stop geconfronteerd met literaire teksten en verhalen die ons op verschillende manieren bereiken: gedrukt of als e-book, maar ook als animatie, graphic novel, als hiphoptekst, performance, als luisterboek, als tweet, als facebookstatus, als blog. De literaire cultuur, oftewel de kunst van het vertellen en het maken van teksten als kunstdiscipline, is in een nieuwe fase beland. Evenals het huidige theater, is het steeds meer een mengcultuur, die beïnvloed wordt door andere kunstvormen en waarin auteurs de samenwerking met makers uit andere disciplines opzoeken.

“Vooral dat laatste”, schrijft Thomas Vaessens, “de steeds gewoner wordende samenwerking van schrijvers met verwante kunstenaars uit andere disciplines, draagt ertoe bij dat het besef begint door te dringen dat het vervagen van de traditionele grenzen tussen vormen, genres en circuits ook winst oplevert; dat er op grote schaal allianties zijn ontstaan die in het relatief overzichtelijke literaire landschap van weleer niet alledaags waren en die in de mainstream literatuurbeschouwing weinig aandacht kregen. […] Wat we dus in de literaire cultuur van vandaag zien, is een tendens van verkaveling waarbij de grenzen van wat literatuur is, opgerekt worden.” [1]

Deze ontwikkelingen vragen om een andere visie op het schrijverschap. Evenals in de overige scheppende kunsten is er behoefte aan scholing, ontwikkeling en vorming. In de Angelsaksische wereld, maar ook in de ons omringende landen is de studie Creative Writing een belangrijke schakel in de keten van de schrijfcultuur.

Open – interdisciplinair - onderzoekend

Binnen ArtEZ komen de kunstdisciplines theater, dans, art & design, muziek, architectuur en nu ook literatuur, samen en is er veel aandacht voor interdisciplinaire samenwerking. ArtEZ wil met deze nieuwe studie oog hebben voor de actualiteit en voor de hierboven geschetste ontwikkeling in de kunsten. De studie Creative Writing stelt zich ten doel een open, interdisciplinair georiënteerd en onderzoekend schrijverschap te ontwikkelen. Naast de vaktechnische ontwikkeling van het schrijven, zal de nadruk liggen op de groei van het ondernemende kunstenaarschap. De ontwikkeling van kennis en van het abstracte denk- en maakvermogen zijn belangrijke aspecten van de studie, die talentvolle schrijvers wil voorbereiden op een dynamische en interdisciplinaire beroepspraktijk.

--------------------------------------------------------------------------------

[1]Hoogleraar Moderne Taal en Letterkunde aan de UvA,Thomas Vaessens in De Groene Amsterdammer Literatuur, nr. 1, 2005, p.32-37. (Zie ook: Leescultuur onder vuur, Thomas Vaessens e.a., Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Amsterdam, 2006)